लघुकथाकार योगी नारायण नाथका दश लघुकथाहरू
✍️ योगी नारायण नाथ
१. मसानघाटको बत्ती
हरेक औँसीको औडाहा रातमा मसानघाटमा एउटा रहस्यमयी बत्ती आफैँ बल्ने गर्थ्यो। गाउँलेहरू डरले काम्दै भन्थे– “त्यो अतृप्त आत्माले बालेको बत्ती हो।”
सत्यको खोजीमा दृढ संकल्पित युवक कमल एक रात मन बलियो बनाएर मसानघाट पुग्यो। नभन्दै, चिहानको बीचमा बत्ती बलिरहेको थियो। तर, त्यहाँ कुनै भूत थिएन; एकजना अशक्त वृद्धा आँसु पुछ्दै माटोको दीयोमा तेल थपिरहेकी थिइन्।
कमलले सुस्तरी सोध्यो– “को हुनुहुन्छ आमा तपाईं? यहाँ किन यसो गर्नुभएको?”
वृद्धाले सुस्केरा हाल्दै भनिन्– “बाबु, म ती अभागीहरूको आमा हूँ, जसका शव यहाँ ल्याएर जलाइए तर तिनका सन्तानले तिनलाई कहिल्यै सम्झिएनन्। म तिनकै आत्माको शान्तिका लागि दीपदान गर्दै छु।”
भोलिपल्ट झिसमिसेमा कमल फेरि त्यहाँ पुग्दा न त त्यहाँ बत्ती थियो, न त ती वृद्धा नै। तर, दीयो बालिरहेको माटोमा एउटा सुकेको पिपलको पातमा स्पष्ट अक्षरमा लेखिएको थियो– “मसान त केवल शरीर डढाउने ठाउँ होइन, यो त बिर्सिएकाहरूको सम्झनाको पवित्र मन्दिर हो।”
२. बजारको भीडभित्र
काठमाडौँको कोलाहलपूर्ण भीडभाडमा एक युवक हरेक दिनजसो अनायासै एउटै वृद्ध मानिससँग ठोक्किन पुग्थ्यो।
वृद्ध सधैँ रहस्यमय मुस्कानका साथ भन्थे– “फेरि भेटिएछौँ नि, बाबु!”
एकदिन अचम्मित हुँदै युवकले सोध्यो– “बुबा, हाम्रो हरेक दिन यहीँ र यसरी नै किन भेट हुन्छ? हामी पहिले कहाँ भेटिएका थियौँ?”
वृद्धले केही नभनी केवल पुलुक्क हेरे मात्र।
दुर्भाग्यवश, भोलिपल्टको स्थानीय समाचारपत्रको मुख्य पृष्ठमा तिनै युवकको तस्बिर छापियो, जसमा लेखिएको थियो– “सडक दुर्घटनामा एक युवकको बीभत्स मृत्यु।”
अर्को दिन, ठ्याक्कै त्यही ठोक्किने ठाउँको पेटीमा एउटा ओइलाएको फूलको माला भेटियो, जसमा एउटा सानो कागजको टुक्रा टाँसिएको थियो— “मृत्युले आफूले रोजेको हरेक भेटलाई बडो जतनका साथ सम्झन्छ।”
३. देउरालीको रात
सदरमुकामभन्दा टाढाको देउराली गाउँमा हरेक वर्षको एक विशेष रात एउटै कारुणिक स्वर गुन्जिने गर्थ्यो– “म फर्किएँ… म फर्किएँ!”
गाउँलेहरूको मत थियो— त्यो युद्धमा बेपत्ता भएको कुनै सैनिकको भड्किएको आत्मा हो। तर, गाउँमा भर्खरै सरुवा भई आएका नयाँ शिक्षक सागरले यस्तो अन्धविश्वासलाई ठाडै अस्वीकार गरे।
रातको ठीक तीन बजे फेरि त्यही कम्पनयुक्त आवाज गुन्जियो। सागर टर्चलाइट बालेर आवाज आएको दिशातर्फ अघि बढे। उनले देखे– एउटा दृष्टिविहीन वृद्ध लौरोको सहारामा ढुंगामा ठक्कर खाँदै कराइरहेका थिए।
सागरले उनलाई समात्दै सोधेपछि वृद्ध रोएर बोले– “बाबु, म युद्धमा त बाँचेर फर्किएँ, तर स्वार्थी छोराले मेरो सम्पत्ति हडप्न मलाई मरेको घोषणा गरिदियो। म अझै जीवित छु, तर यो समाजका लागि म केवल एउटा नदेखिने आत्मा बनेँ।”
भोलिपल्ट गाउँलेले खोज्दा ती वृद्ध कतै भेटिएनन्। तर, देउराली गाउँ अझै पनि हरेक वर्ष मानवता हराएको त्यो कारुणिक चित्कारले थर्किरहन्छ।
४. शरणार्थीको डायरी
सीमापारिको युद्धको विभीषिकाबाट ज्यान जोगाएर आएका एक वृद्ध शरणार्थीले गाउँको सरकारी विद्यालयको एउटा जीर्ण र परित्यक्त कोठामा शरण मागे। प्रधानाध्यापकले दया राखेर उनलाई बस्न दिए।
त्यसपछि हरेक रात त्यो सुनसान कोठाबाट पुस्तकका पानाहरू पल्टाएको र सुस्तरी साक्षरताका शब्दहरू उच्चारण गरेको आवाज आउने गर्थ्यो। गाउँलेहरू डर र कौतुहलताले हेर्थे।
ठीक तीन दिनपछि ती वृद्ध एकाएक गायब भए।
प्रधानाध्यापकले त्यो कोठा सफा गर्दा टेबलमा एउटा पुरानो डायरी फेला पारे। त्यसको अन्तिम पानामा लेखिएको थियो– “यो भूगोल मेरो देश होइन, तर यिनै निर्दोष बालकहरूको भविष्यमा म मेरो गुमेको देश खोज्ने गर्थेँ। अब यिनीहरूले अक्षर चिन्न थाले, मेरो आत्माले तृप्ति पायो, म फर्किएँ।”
५. रक्तदान शिविर
सहरको मुटुमा एउटा विशाल रक्तदान शिविरको आयोजना गरिएको थियो। समाजमा भर्खरै उदाएका प्रतिष्ठित समाजसेवी “आदित्य” को नेतृत्वमा भएको यो कार्यबाट सबैजना अत्यन्तै खुसी र प्रभावित थिए।
तर, शिविर समापन भएको केही घण्टाभित्रै रगत दान गर्नेमध्येका तीनजना स्वस्थ व्यक्तिहरू रहस्यमय ढङ्गले बेपत्ता भए।
एक खोजी पत्रकारले यसको गहिरो अनुसन्धान सुरु गरे। अनुसन्धानका क्रममा फेला परेको तथ्यले उनको सातो उड्यो— वास्तविक आदित्यको त पाँच वर्षअघि नै एक दुर्घटनामा मृत्यु भइसकेको थियो!
भोलिपल्ट अस्पतालको शवगृहको ढोकामा तिनै “आदित्य” को एउटा तस्बिर टाँसिएको भेटियो— आँखामा रक्ताम्य प्रतिशोध र ओठमा त्यही चिरपरिचित मुस्कान थियो। तस्बिरको तल स्पष्ट रूपमा कोरिएको थियो– “जसले व्यापारका लागि जिउँदा मानिसको रगत चोर्छ, ऊ महाकालको न्यायबाट कहिल्यै उम्किन सक्दैन।”
६. गाउँको पर्खाल
गाउँको ठ्याक्कै बीचभागमा एउटा प्राचीन, लेउ लागेको ढुङ्गे पर्खाल थियो। गाउँमा एउटा डरलाग्दो भनाइ व्याप्त थियो— “जसले यो पर्खाललाई छुन्छ, उसको आवाज सदाका लागि बन्द हुन्छ।”
जिज्ञासु बालक मनोजले एकदिन कौतुहलता थाम्न नसकी कसैले नदेख्ने गरी त्यो पर्खालमा आफ्नो सानो हत्केलाले छोयो
अचम्मको कुरा, त्यसको तीन दिनपछि ऊ गाउँबाट निशब्द हरायो।
तर, हराउनुअघि उसले आफ्नो कापीको पानामा एउटा वाक्य छोडेको थियो– “पर्खाल आफैँ बोल्ने होइन, हामीले स्वार्थका लागि त्यसभित्र जिउँदै कैद गरेका निर्दोष आत्माहरू न्याय माग्न बोल्छन्।”
मनोजको त्यो नोट पढेपछि आक्रोशित गाउँलेले सो पर्खाल भत्काए। पर्खालको गर्भभित्र वर्षौँ पुराना मजदुरहरूका अस्थिपञ्जरहरू भेटिए, जसलाई निर्माणका क्रममा मालिकले त्यहीँ जिउँदै पुरिदिएको थियो।
७. अस्पतालको कोठा नम्बर
त्यस अस्पतालको कोठा नम्बर ७ को एउटा आफ्नै कालो इतिहास थियो— त्यहाँ भर्ना भएका कुनै पनि गम्भीर बिरामी कहिल्यै जीवित फर्किँदैनथे। विज्ञान थाकेको त्यो ठाउँमा एकजना नवआगन्तुक नर्सले रातिको ड्युटीमा त्यही कोठाको ढोकामा बसेर निष्कपट भावले प्रार्थना गर्न थालिन्।
रातिको सन्नाटालाई चिर्दै उनको कानमा एउटा सुमधुर र हलुका आवाज गुन्जियो– “धन्यवाद बहिनी! तिम्रो प्रार्थनाको पावन प्रकाशले म वर्षौँको छटपटीबाट मुक्त भएँ, अब म शान्त छु।”
भोलिपल्टदेखि त्यो कोठामा हुने रहस्यमयी मृत्युको शृङ्खला सदाका लागि रोकियो।
ती नर्सले आफ्नो संस्मरणमा लेखिन्– “मृत्यु त केवल एउटा संक्रमण मात्र हो, जब कसैले उसको आत्माको मुक्तिका लागि निस्वार्थ प्रार्थना गर्छ, तब मृत्युले पनि जीवन दान दिन सक्छ।”
८. चिट्ठीको सुगन्ध
त्यस पुरानो पोस्ट अफिसमा वर्षौँदेखि एउटा यस्तो चिठी आउने गर्थ्यो, जसमा प्रापकको ठेगाना त हुन्थ्यो तर बुझ्ने मान्छे कहिल्यै भेटिँदैनथ्यो। अचम्मको कुरा, त्यो खामबाट सधैँ ताजा रातो गुलाबको मगमगाउँदो सुगन्ध फैलिरहन्थ्यो।
एकदिन उत्सुकता थाम्न नसकेर वृद्ध पोस्टम्यानले त्यो बन्द खाम खोले। पत्रमा केवल एक लाइन लेखिएको थियो– “यो मेरी दिवङ्गत श्रीमतीलाई उनको यादमा लेखिएको पत्र हो; यसलाई कतै पठाउनु छैन, केवल मेरो प्रेमको सुगन्ध संसारमा छरिरहनु छ।”
भोलिपल्ट ती पोस्टम्यानको कुर्सीमा नै सुखद मृत्यु भयो। उनको टेबलमा एउटा ताजा रातो गुलाब मुस्कुराइरहेको थियो र कोठाभरि त्यही अलौकिक सुगन्ध फैलिरहेको थियो।
९. रातो चप्पल
सहरको त्यो एकान्त र अँध्यारो पुलमुनि सधैँ एउटा एकसरो रातो चप्पल बेवारिसे अवस्थामा देखिने गर्थ्यो। अनौठो संयोग, हरेक वर्षको ठ्याक्कै त्यही महिनामा सहरबाट एउटी न एउटी युवती बेपत्ता हुने गर्थिन्।
रहस्य पत्ता लगाउन प्रहरीले रातको समयमा पुलको वरिपरि कडा निगरानी राख्यो। रातको ठीक तीन बजे पानीको सतहमा केही हलचल भयो।
प्रहरीले टर्च बालेर हेर्दा, रातो चप्पलको नजिकै पानीको बाफमा एउटी युवतीको आकृति मुस्कुराउँदै हावामा बिलाइरहेको देखियो। हावामै एउटा सुमधुर ध्वनि गुन्जियो– “मलाई अन्याय गर्ने पापीले आज सजाय पायो। अब मलाई अर्को चप्पल चाहिँदैन, म यो अनन्त पर्खाइबाट मुक्त भएँ।”
त्यस रातपछि पुलमुनि न त त्यो रातो चप्पल देखियो, न त सहरमा कुनै युवती नै हराइन्।
१०. साँचो भगवान
सहरको एउटा प्राचीन मन्दिरमा रहेको ढुङ्गाको मूर्तिको आँखाबाट हरेक रात आँसुका ढिकाहरू झर्ने गर्थे। मन्दिरको पेटीमा बस्ने एक गरिब आमा–छोरीले यो दृष्य सधैँ देख्थे।
अबोध छोरीले भनिन्– “आमा, संसारको दुःख देखेर भगवान आफैँ रोइरहनुभएको छ।”
यो चर्चा चुलिँदै गएपछि एकदिन प्रशासन र प्रहरीको टोली त्यहाँ पुग्यो। अनुसन्धानका क्रममा मूर्तिको भित्री भाग खोपेर बनाइएको गुड्डार कोठाभित्र वर्षौँअघि हराएका साधुको सुकेको शव फेला पर्यो। शवको छेउमा उनको अन्तिम इच्छापत्र थियो– “मेरो हत्यारा यही मन्दिरको नयाँ पुजारी हो। जब म मर्छु, मलाई यो मूर्तिभित्रै स्थापना गरिदिनू, ताकि म ढुङ्गाको आँखाबाटै भए पनि जनताको पीडा र सत्य देखिराख्न सकूँ।”
त्यस दिनपछि मूर्तिको आँखाबाट आँसु झर्न त बन्द भयो, तर त्यहाँ उपस्थित हजारौँ मानिसका आँखाहरू भने ओसिला भए। किनकि त्यहाँ रुने कुनै अदृश्य भगवान थिएनन्, बरु मानवीय क्रूरता र न्यायको अगाडि मानवीय हृदय नै रोइरहेको थियो।
