लघुकथा
प्रतिबिम्बको विसर्जन
✍️नारायण नाथ योगी
नगरको प्रसिद्ध मूर्तिकार आज निकै बेचैन थियो। उसले वर्षौँ लगाएर एउटा यस्तो मूर्ति तयार पारेको थियो, जुन दुरुस्तै ऊ जस्तै देखिन्थ्यो। नसा-नसाको उभार, आँखाको गहिराइ र ओठको त्यो हल्का मुस्कान— सबै दुरुस्त।
साँझको धमिलो प्रकाशमा मूर्तिकारले आफ्नै निर्मित मूर्तिको अगाडि उभिएर भन्यो, “मैले तिमीलाई पूर्ण बनाएँ। तिमी मेरो कलाको पराकाष्ठा हौ। अब संसारले मलाई होइन, तिमीलाई हेरेर मेरो बौद्धिकताको मापन गर्नेछ।”
अचानक, पत्थरको त्यो मूर्तिबाट एउटा गम्भीर आवाज आयो, “तर के तिमीले मलाई पूर्ण बनाउँदा आफूलाई रिक्त पारेको आभास गरेका छौ?”
मूर्तिकार झस्कियो। उसले भन्यो, “यो त मेरो कल्पनाको प्रतिध्वनि मात्र हो। मूर्ति बोल्दैन।”
मूर्तिले फेरि भन्यो, “म बोल्दै छु किनकि तिमीले मलाई आफ्नो ‘अहं’ सुम्पियौ। तिमीले मलाई बनाउन आफ्नो जीवनका सारा भोगाइ र दर्शन खर्च गर्यौ। अब भन त स्रष्टा, यदि म र तिमी उस्तै छौ भने, यो संसारका लागि ‘सत्य’ कुन हो? तिमी— जो बिस्तारै चाउरिँदै र मर्दै जानेछौ, या म— जो तिम्रो चेतना बोकेर युगौँसम्म स्थिर रहनेछु?”
मूर्तिकार अवाक भयो। उसले तर्क गर्यो, “म सत्य हुँ, किनकि मसँग ‘अनुभूति’ छ। तिमी त केवल मेरो अनुभूतिको जड नक्कल हौ।”
मूर्तिले व्यङ्ग्यपूर्ण शैलीमा जवाफ दियो, “यदि अनुभूतिको अभिव्यक्ति नै कला हो भने, अभिव्यक्ति भइसकेपछि अनुभूतिको अस्तित्व सकिन्छ। तिम्रो दर्शन अब मेरो पत्थरको छातीभित्र कैद छ। मानिसहरूले मेरो मौनतामा जुन अर्थ खोज्नेछन्, त्यो तिम्रो जीवन्त शब्दभन्दा बढी प्रभावशाली हुनेछ।”
त्यो रात मूर्तिकारले एउटा कठोर निर्णय गर्यो। उसले छिना-हथौडा उठायो र मूर्तिको अनुहार विरूप पार्न प्रहार गर्यो। तर अचम्म! जति पटक उसले ढुङ्गामा चोट गर्थ्यो, त्यति नै पीडा उसको आफ्नै मुटुमा झल्किन्थ्यो। पत्थरको प्रत्येक टुक्रासँगै उसको आफ्नै अस्तित्वका पत्रहरू उप्किरहेका थिए।
अन्ततः, उसले छिना-हथौडा भुइँमा फालिदियो। उसले न केही लेख्यो, न त केही बोल्यो। केवल एउटा यस्तो शून्यतामा हरायो जहाँ स्रष्टा र सिर्जनाको सीमा रेखा मेटिइसकेको थियो।
भोलिपल्ट बिहान, नगरवासीहरूले कोठामा दुईवटा आकृति देखे। एउटा ढुङ्गाको थियो, जसको भावभङ्गीमा जीवन्त करुणा झल्कन्थ्यो; र अर्को मानिसको थियो, जो मौनताको यस्तो पराकाष्ठामा पुगेको थियो जहाँ शब्द र शिल्पको कुनै प्रयोजन बाँकी थिएन। त्यहाँ अब प्रश्न गर्ने ‘स्रष्टा’ थिएन, न त उत्तर दिने ‘मूर्ति’— बाँकी थियो त केवल एउटा अव्यक्त, निशब्द सत्य।
